Begripsvorming |
|
|
|
Waarneming en begripsmatig denken zijn nauw met elkaar verbonden. Beide functies
hebben een grote betekenis voor de wijze waarop de mens de wereld organiseert en
herkent. Waarneming wordt beschouwd als de organisatie van eenvoudige
zintuiglijke impressies. Begripsvorming heeft betrekking op het definiëren van
kritische kenmerken die objecten of gebeurtenissen gemeen hebben of van elkaar
doen verschillen.Begrippen kunnen pas ontstaan tijdens het verwerven van de moedertaal.Door een ding een naam te geven verklaren we impliciet dat het is als andere dingen die dezelfde naam dragen en anders is dan dingen die andere namen dragen. Door een object een bepaalde naam te geven duiden we aan dat we met dat object hetzelfde kunnen doen als met andere objecten die dezelfde naam hebben.De eigenschappen van een bepaald begrip geven dus de wijze aan waarop ervaring georganiseerd wordt. Nadat een kind geleerd heeft welke naam bij een bepaald object hoort zal het op andere objecten met dezelfde naam op dezelfde manier reageren. Dit wordt wel ‘verbale bemiddeling’ genoemd. Deze bemiddeling is zeer belangrijk voor het denken en oplossen van problemen. De eerste begrippen die een kind leert hebben een globale betekenis. ‘Poes’ betekent behalve poes ook hond, konijn enzovoort. Naarmate het kind meer woorden leert, treedt er een differentiatie op. Leert het kind bijvoorbeeld het begrip ‘hond’, dan zal het een hond niet meer poes noemen. Het zal ook zien dat een hond anders is dan een poes. Met twee tot drie jaar zijn hond en poes elkaar uitsluitende begrippen. Op deze leeftijd zijn begrippen nog steeds concreet, verbonden aan werkelijke objecten. Pas wanneer een kind over kenmerken kan praten en denken, ze kan beschrijven, spreken we van echte begrippen. Echte begrippen verschijnen pas in de late kleuterjaren. De kleuter kan wel verschillen tussen objecten hanteren, maar nog geen overeenkomsten. Hij kan wel zeggen ‘honden blaffen, katten miauwen’, maar hij kan niet de gemeenschappelijke kenmerken (vier poten, vacht, enzovoort) uit verschillende concepten halen. Categorieën van een hoger planDe vaardigheid in het zien van overeenkomsten teneinde zo categorieën van een hoger plan te vormen, wordt pas tijdens de schooljaren bereikt. Tot de leeftijd van zes jaar worden de begrippen van een kind bepaald door zijn eigen ervaring. Daarna worden ze meer gedifferentieerd, scherper en logischer, een ontwikkeling die zich tot in de volwassenheid voortzet. Het kind van zes kan vele begrippen vormen die in wezen lijken op die van volwassenen, maar die door gebrek aan ervaring nog ‘verkeerd’ gebruikt worden.Met betrekking tot hoeveelheden kennen twee- tot driejarigen de begrippen groter en kleiner, meer en minder en een meer dan een. Langzamerhand leert het kind twee, drie of vier objecten te benoemen. Met vijf jaar echter kan het nog niet abstract twee plVs drie optellen tot vijf. Hoeveelheidsnamen zijn nog gebonden aan concrete objecten. Ook kwantitatieve noties als veel, weinig enzovoorts zijn door hun concreetheid sterk gebonden aan waarnemingskwaliteiten. Schuift men objecten dichter naar elkaar toe, dan zal het kind zeggen dat het er minder zijn dan eerst. |